گوزن های جنگلهای هیراکانی

به طور کلی سه نوع گوزن در کشور شناسایی شده و هر یک دارای مناطق پراکنش خاص خود و همچنین در اندازه ، رنگ ظاهری ، طول عمر ، زیستگاه و … دارای خصوصیات فردی می باشد . …
تیم توریست و گردشگری سیاهکل دات کام قصد دارد در این مقاله به معرفی انواع مختلف گوزن های بومی منطقه شکار ممنوع دیلمان بپردازد.

گوزن یا گاو کوهی :

به طور کلی سه نوع گوزن در کشور شناسایی شده و هر یک دارای مناطق پراکنش خاص خود و همچنین در اندازه ، رنگ ظاهری ، طول عمر ، زیستگاه و … دارای خصوصیات فردی می باشد .

A– مرال ( گوزن قرمز) – غالباً پراکنش در استانهای مازندران و گلستان می باشد

B – گوزن زرد که غالبا در مناطق مرکزی ایران  دیده می‌شود.

C– شوکا – کوچکترین نوع خانواده گوزن که به گوزن مینیاتوری هم معروف است با گوزن قرمز (مرال) هم قلمرو است.

مرال

این حیوان که به گوزن قرمز نیز شهرت دارد . از دو نوع دیگر گوزن ( گوزن زرد و شوکا) جثه بزرگتر داشته دارای ارتفاع متوسط 117 سانتی متر است . نرها نیز غالباً بزرگتر از ماده ها بوده – وزن نر 180 تا 220 کیلو گرم بوده و گوزن ماده چیزی حدود 100 تا 140 کیلوگرم وزن دارد .

در این حیوانات شاخک ها در سن 10 تا 15 ماهگی شروع به رشد کرده و پس از دو سال ریزش دارند . در اولین سال ریزش دارای دو شاخک بوده و هر ساله با افتادن شاخ ها دو شاخک جدید رویش پیدا می کند . داشتن شاخک پیش از مشخصات این حیوان است . در اصطلاح محلی به این شاخک ها خال می گویند .  طول و فرم شاخک ها به عواملی چون وراثت ،  طبیعت تغذیه ای ، سن و ترشح هورمون بستگی دارد .

شاخک ها هنگام ریزش حالت خارش به خود می گیرد . در چنین مواقعی حیوان شاخ خود را به درختان و بوته ها می مالد . زخم هایی که این حیوان روی تنه درختان و نهالهای جوان به جا می گذارد کاملاً مشهود بوده و یکی از روش های پیدا کردن منطقه مرال نشین محسوب می شود . ریزش شاخ معمولاً در اوایل بهار اتفاق می افتد .

گاهی تعداد شاخک را برابر  سن در نظر می گیرند که این قضیه صحت علتی نداشته و اکثراً مشاهده شده که رشد شاخک تا 11 سالگی می باشد و گاهی نیز شاخک های یک گاو پیر مانند یک بچه گاو می باشد . شاخک های ساده روی شاخ حیوان پیر را سیخو می گویند .

تعیین سن دقیق حیوان از روی برش برداری از دندان آسیاب میسر است . گاهی نیز از روی صدا برای حیوان شناسان خبره امکان تشخیص سن وجود دارد .

اعضای خانواده گوزن ها گیاه خوار و نشخوار کننده می باشند دارای حس شنوایی و بویایی بسیار قوی ، معمولاً شب گرد و به صورت اجتماعی زندگی می کنند .

طول عمر این حیوان تا 17 سال نیز گزارش شده است .

مرال ماده فاقد شاخ بوده و در 2 سالگی آماده بارداری و نوزاد آوری میشود . دوران بارداری 8 ماه به طول می انجامد و معمولاً یک و به ندرت دو بچه می زاید .

نوزاد مرال را گوساله گویند و دارای خالهایی است که این خالها تا 4 سالگی از بین می روند و غالباً دیده شده است که گوساله ها به اتفاق نر ها و ماده تا 3 سال بصورت اجتماعی زندگی   می کنند .

این حیوان در جنگلهای متراکم سکونت دارد . عادت مهاجرت غذایی دارد و از محیطهای بالا دست به پایین و بالعکس تردد دارد .

سکونتگاه غالب این حیوان مناطق میان بند بسمت بالا دست می باشد .

فصل مرداد و شهریور زمان جفت گیری حیوان بوده در این موسم حیوان قلمرو گرا می شود و معمولاً هر نر چندین ماده را در اختیار دارد و با ایجاد نهره که به گاو بانکی معروف است آنها را کنترل و تعقیب می کند . مرال نر غالباً پشت سر ماده ها حرکت می کند .

در موسم جفت گیری حیوان حالت مستی به خود می گیرد و به نوعی ترس آن می ریزد و بیشتر خود را نمایان می سازد . که این عامل باعث افزایش شکار آن می شود .

در فصل جفت گیری نرها اقدام به افزایش وزن خود می کنند و دیده شده است که قبل از موعد جفت گیری حیوان به ارتفاعات رفته و خود را قوی و مهیای این فصل می کند . این عمل در مورد مرال های با تجربه به کرات دیده شده ولی مرال های کم سن تر در همان اوایل فصل جفت گیری خود را در گیر آن می کنند و غالباً در نزاع ها بر سر انتخاب جفت و قلمرو شکست می خورند .

موضوع دیگر در مورد این حیوان فصل چله گزاردن است . که در فصل گرم سال بخصوص اوایل تابستان حیوان برای فرار از گرما خود را در گل و لای قرار می دهد به مناطق مربوط رفت و آمد بیشتری دارند .

عمل لیسیدن نیز در این حیوانات دیده می شود . بدین ترتیب که مناطقی که دارای آهک یا نمک و به طور کلی شوره زار باشند حیوان در این مناطق شروع به لیسیدن این مواد کرده و این مکان ها نیز می تواند در جهت شناسایی و شکار حیوانات مورد توجه قرار گیرد که این کار به طور مصنوعی در منطقه فی بیل و اغوزی توسط کارشناسان و محیط بانان منطقه انجام گرفته و ما شاهد تردد و حضور این حیوان در این مناطق بوده ایم . که این عمل لیسینگ غالباً در فصل بهار و اوایل آن بیشتر مورد توجه حیوان است .

طرز نوشیدن آب نیز جالب توجه بوده به طوری که همانند سگ آب را می لیسد .

مرال ها در زمستان و با ریزش بیش از اندازه برف که بوته های کوچک و علف های را می پوشاند می توانند از گیاه جلی تغذیه نمایند . در حالی که این مورد درباره شوکا دیده نشده است . یا به طور کلی در مناطق که جلی داشته باشد احتمال حضور مرال نیز بیشتر است .

رد پای مرال های نر گرد و پهن است در حالی که مرال ماده دارای پای کشیده و تیز می باشد . همچنین در مورد این جانوران نیز این تفاوت وجود دارد که ماده ها از هر دو طرف تیز بوده ولی نرها از یک طرف تیزه طرف دیگر پهن و با قاعده می باشد .

شوکا

کوچکترین عضو خانواده گوزن ها

محل زیست مناطق که کمتر مورد دستخوش تغییر و تحول شده اند . این حیوان غالباً مناطق میان بند به سمت پایین دست را برای زیست انتخاب می کنند .

نام انگلیسی این گونه   Roe deer

عوامل مؤثر در زندگی این گونه می توان عواملی همچون پناهگاه مناسب ، چراگاه مناسب ، عدم نیاز به مهاجرت ، دوری از مزاحمت انسانها ، دوری دام و سگ ، دوری از شکارچی . سه عامل اول در حقیقت عوامل طبیعی بوده و عوامل بعدی بستگی به دخالت انسان دارد . این حیوان در زمستان دارای موهای بلندتر و تیره تر  و رنگ بدن قهوه ای مایل به خاکستری بوده ، قسمت عقب بدن کمی بلند تر از جلوی بدن بوده و حیوان قوز دار به نظر می رسد .

ارتفاع جانور از شانه بین 75 تا 65 سانتی متر می باشد و دارای وزن 30-15 کیلوگرم برآورد می شود. شاخ منحصراً در جنس نر می باشد و نوزاد تا یک سالگی فاقد شاخ می باشد و معمولا ٌ در سال دوم شاخ دارای 4 تا 5 شاخک فرعی می باشد . این گونه بر خلاف مارال فاقد شاخک روی صورت ( گرگ زن ) می باشد . این حیوان غالباً در شب های تاریک یک قسمت اعظم وقت خود را به چریدن و سرشاخه خواری می پردازد در سالهای بهار تغذیه ی جانور نر به طور چشمگیری افزایش می یابد . در هوای نامناسب با تجمع شوکا ها در یک منطقه مواجه هستیم . این گونه نیاز کمتری به نوشیدن آب دارد چون غالباٌ در مجاورت نهر و چشمه ها و رودها امکان دارد .

شوکا در حدود 15 سال عمر می کند فصل جفت گیری اواسط تابستان تا اوایل پائیز می باشد . ماده ها برای جلب توجه صدایی شبیه پارس بم سگ از خود درمی آورند . دوران آبستنی ده ماه بوده که چهار ماه اول سلول تخم هیچ رشدی ندارد این جانور قلمرو طلب (tairtory) بوده شاید بتوان گفت در بین گوزن ها ، شوکاها کمترین جفت گیری فامیلی را دارند .

بیشترین فعالیت آنها در اوایل طلوع و غروب آفتاب می باشد . در شبهای تاریک قسمت اعظم وقت خود را به چریدن می پردازد . در طول فصل زمستان در روزها فعالیت بیشتری از خود نشان می دهد . در اسفند تغذیه نرها افزایش می یابد همچنین ماده های آبستن نیاز به غذای بیشتری دارند و ممکن است بیشتر جلب توجه کنند . عبور از مسیری مشخص بین چراگاه و پناهگاه یک عادت قوی بوده که گاهی برای چندین نسل متمادی نیز حفظ می شود . این حیوان علاقه چندانی به خیس شدن ندارد و سعی می کند زود بین بوته ها و درختان برای فرار از باران پناه گیرد . دشمنان این گونه پلنگ ، شغال ، گرگ ، گربه جنگلی و پرندگان شکاری است .

پراکنش این گونه نیز در مناطق سیاهکل در جوار مرال بوده و تقریباً هر جا مرال دیده شود احتمال حضور شوکا نیز وجود دارد .

بهترین زیستگاه برای شوکا مناطقی بوده که فاصله بین چراگاه و پناهگاه اندک باشد . حضور حشرات مزاحم در منطقه کم باشد . منطقه دستخورده باشد . وضعیت آب و هوای منطقه مناسب باشد – دسترسی به آب و چراگاه تازه از الویت های انتخاب پناهگاه است . با اینکه این گونه در فصل جفتگیری بیشترین ریسک را در نمایاندن خود می کند یا به نوعی با ترس کمتری به فعالیت می پردازد بعد از فصل جفتگیری این گونه برای مدت دو ماه خیلی کم دیده می شود و شاید بتوان گفت که فعالیتهای جفتگیری (Rutting season) آنها را خسته می کند .

با تشکر ویژ از جناب آقای قنبری محیط بان زحمتکش پاسگاه محیط بانی آغوزی و همکاران ایشان

منابع :

1- سیمای محیط زیست طبیعی لاهیجان  – روابط عمومی و آموزش حفاظت محیط زیست گیلان – یعقوب یوسف زاده .

2- مجله شکار و ماهیگری – سال ششم – شماره بیستم – بهار 87 .

3- فصلنامه علمی محیط زیست دوره دوم – شماره اول .

4- فصلنامه علمی محیط زیست ، جلد ششم شماره دوم .

5- فصلنامه علمی محیط زیست شماره 26 بهار 87 .

6- گاگل – مهر و آبان 81 – شماره 10 – سازمان حفاظت محیط زیست استان گیلان .

7- روزنامه های منطقه شکار ممنوع درفک و دیلمان – کیوان واحد زاده – مجید امیری خواه – 80-1378 .

8- گاگل – شماره 6 – اسفند 1380 – سازمان حفاظت محیط زیست گیلان .

9- ماهنامه دانش و مردم – سال هشتم ، شماره 1 و 2 – فروردین و اردیبهشت 86 .

10- سیمای اقتصادی – اجتماعی شهرستان سیاهکل .

11- مجله دانش و مردم شماره 71 و 72 – فروردین و اردیبهشت 86 .

12- گیاهان دارویی منطقه درفک و دیلمان – مجید امیری خواه – 80 – 1379 .

13- سیاهکل و دیلمان را بهتر بشناسیم ، نیبه مهدوی آسیابر ،  تهران – نشر مهر برنا ، 1377 .

14- بررسی سیمای اقتصادی – اجتماعی – سیاهکل و دیلمان – سازمان برنامه و بودجه – 1377.

15- سیمای اقتصادی – اجتماعی – سیاهکل و لاهیجان – سازمان برنامه و بودجه – 1377 .

16- کتاب گیلان -گروه پژوهشگران – انتشارات .

۴ دیدگاه. دیدگاه تازه ای بنویسید

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

این فیلد را پر کنید
این فیلد را پر کنید
لطفاً یک نشانی ایمیل معتبر بنویسید.
شما برای ادامه باید با شرایط موافقت کنید

اشتراک گذاری مطلب

مطالب مرتبط

فهرست